Odyoloji Nedir, Odyolog Ne Yapar?

Odyoloji nedir?

Odyoloji, işitme ve denge sisteminin değerlendirilmesi, işitme ve denge bozukluklarının önlenmesi ve rehabilitasyonu ile ilgilenen sağlık bilim dalıdır. Bu alanda eğitim alan sağlık meslek mensubuna odyolog denir. Odyoloji; dış ve orta kulağın sesi nasıl ilettiğini, iç kulak ve işitme sinirinin sesi nasıl işlediğini ve beynin bu sinyalleri nasıl anlamlandırdığını inceler.

Uygulamada üç ana iş alanı vardır: işitmeyi ölçmek (saf ses ve konuşma odyometrisi, timpanometri gibi testler), işitme kaybını yönetmek (işitme cihazı seçimi, uygulaması, ayarı ve işitsel rehabilitasyon) ve işitmeyi korumak (tarama programları, gürültü ölçümleri, bilgilendirme). Türkiye'de odyolog, 1219 sayılı Kanun'un ek 13. maddesinde tanımlanır: sağlıklı bireylerde işitme ve denge kontrolleri yapan, uzman tabibin teşhis ya da tedavi için yönlendirmesine bağlı olarak işitme ve denge bozukluklarını tespit eden, rehabilite eden ve bu amaçla kullanılan cihazları belirleyen sağlık meslek mensubudur.

Testlerin ayrıntısı için işitme testleri, terimler için terminoloji sözlüğü sayfalarına bakabilirsiniz.

Odyolog ne yapar?

Odyolog, işitmeyi ölçen ve işitme kaybını cihaz ve rehabilitasyonla yöneten kişidir. Sağlık Bakanlığı'nın görev tanımı yönetmeliği odyoloğun işlerini şöyle sıralar: hekimin yönlendirmesiyle tanısal testleri yapmak, işitme rehabilitasyonu için kullanılacak cihazları belirlemek, seçmek ve programlamak, tarama programlarında ve gürültü ölçümlerinde görev almak, işitsel algıyı değerlendirmek ve rehabilite etmek. ABD'deki meslek kuruluşu ASHA da odyoloğu işitme ve denge sorunlarını değerlendiren ve yöneten uzman olarak tanımlar.

• İşitme testleri

  Saf ses odyometrisi, konuşma odyometrisi ve timpanometri gibi testleri yapar, sonuçları odyogram üzerinde açıklar.

• İşitme cihazı seçimi, uygulaması ve ayarı

  Test sonucuna göre cihazı belirler, kulak kalıbı ölçüsünü alır, cihazı programlar ve alışma döneminde ayarı yeniler.

• İşitsel rehabilitasyon

  İşitsel algıyı değerlendirir, cihaz kullanan kişinin konuşmayı yeniden anlamlandırmasına yönelik rehabilitasyon yapar.

• Tinnitus (çınlama) danışmanlığı

  Çınlamanın işitme kaybıyla ilişkisini değerlendirir ve yönetim seçenekleri hakkında bilgi verir; ASHA tinnitusu odyolojinin çalışma alanları arasında sayar.

• Denge değerlendirmesi

  Hekimin yönlendirmesiyle denge sistemine yönelik testlerde görev alır; baş dönmesinin tıbbi tanısını hekim koyar.

• Koruma ve tarama

  İşitme tarama programlarında ve gürültü ölçümlerinde görev alır, işitmeyi korumaya yönelik öneriler verir.

Odyolog hastalık tanısı koymaz, ilaç yazmaz ve ameliyat yapmaz; bunlar kulak burun boğaz hekiminin alanıdır. Test sırasında tıbbi bir sorundan şüphelenilirse kişi hekime yönlendirilir.

Odyolog mu, KBB hekimi mi?

İkisi birbirinin alternatifi değil, aynı sürecin iki halkasıdır. Kulak burun boğaz (KBB) hekimi işitme kaybının tıbbi nedenini araştırır ve tedavi eder; odyolog işitmeyi ölçer ve tedaviyle düzelmeyen kalıcı kaybı cihaz ve rehabilitasyonla yönetir. Ani, ağrılı, akıntılı ya da tek taraflı bir şikâyette ilk adres KBB hekimidir. Yıllar içinde yavaş ilerleyen ve iki kulağı birlikte etkileyen bir duyma güçlüğünde işitme testi için odyoloğa başvurulabilir; test tıbbi bir sorun düşündürürse odyolog kişiyi hekime yönlendirir. SGK katkılı işitme cihazı almak isteyenler için sıra şöyledir: önce hastanede KBB muayenesi ve sağlık kurulu raporu, ardından odyologda cihaz seçimi, uygulama ve ayar.

SGK katkı tutarları ve rapor süreci için işitme cihazı fiyatları ve SGK sayfasına bakabilirsiniz.

Türkiye'de odyolog nasıl olunur?

Türkiye'de odyolog olmanın iki yolu vardır. Birincisi, üniversitelerin sağlık bilimleri fakültelerindeki dört yıllık odyoloji lisans programından mezun olmaktır. İkincisi, başka bir lisans programını bitirdikten sonra odyoloji alanında yüksek lisans ya da doktora yapmaktır. Her iki yol da 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un ek 13. maddesinde sayılır.

Odyoloğun görevleri, 22 Mayıs 2014 tarihli ve 29007 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik'in Ek-1'inde ayrıca tanımlanmıştır. Aynı yönetmelik odyometri teknikerini ayrı bir unvan olarak düzenler. Dört yıllık odyoloji mezunları hastanelerin odyoloji birimlerinde, işitme cihazı uygulama merkezlerinde ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışabilir; lisansüstü eğitimle akademik kariyer de mümkündür. Lisansüstü eğitimle gelen "uzman" unvanı lisans unvanından ayrıdır: Neşe Sabancılar lisans mezunu bir odyologdur ve "uzman" unvanı kullanmaz.

Ne zaman odyoloğa gidilir?

İşitme kaybı çoğunlukla yavaş ilerler ve kişi fark etmeden çevresi fark eder. Dünya Sağlık Örgütü, işitme kaybının ve kulak hastalıklarının erken fark edilmesini etkili yönetimin anahtarı sayar; işte gürültüye maruz kalanlar ve yaşlı yetişkinler düzenli taramanın önerildiği gruplar arasındadır. Aşağıdakilerden biri size uyuyorsa bir işitme testi yaptırmak iyi bir başlangıçtır:

• Konuşmaları duyduğunuz halde anlamakta zorlanıyorsanız, özellikle kalabalık ve gürültülü ortamlarda
• Televizyonun ya da telefonun sesini çevrenizdekilerden daha yüksek açıyorsanız
• Sık sık "efendim?" diye tekrar istiyorsanız ya da yakınlarınız duymadığınızı söylüyorsa
• Kulağınızda süreğen çınlama ya da uğultu varsa
• Uzun süre gürültülü ortamda çalışıyorsanız ve işitmenizi düzenli kontrol ettirmek istiyorsanız
• İşitme cihazınız varsa ve ses eskisi kadar net gelmiyorsa ya da cihaz rahatsız ediyorsa

Belirtilerin tam listesi işitme kaybı belirtileri sayfasındadır.

Odyoloji: Sık Sorulan Sorular

Odyoloji Üzerine Yazılar

Odyoloji ve odyolog mesleği üzerine ayrıntılı yazılar.

Kaynaklar

1. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, Ek Madde 13 (odyolog tanımı) (Mevzuat Bilgi Sistemi)
2. Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik (22.05.2014, Sayı 29007) (Resmî Gazete)
3. Aynı yönetmeliğin Ek-1'i: Sağlık meslek mensuplarının iş ve görev tanımları (Odyolog maddesi) (Resmî Gazete)
4. Who Are Audiologists, and What Do They Do? (ASHA (American Speech-Language-Hearing Association))
5. Deafness and hearing loss (bilgi notu) (Dünya Sağlık Örgütü (WHO))
6. Sudden Deafness (NIDCD (ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri))

Bu sayfa genel bilgi verir; tanı ve tedavi için hekime başvurun.