Çocuklar İçin İşitme Cihazı Seçimi: Ebeveyn Rehberi

Çocuğunda işitme kaybı tespit edilen ebeveynlerin ilk sorusu genellikle hangi cihazın seçileceği ve bu sürecin nasıl ilerleyeceğidir. Bu rehber, çocuklarda işitme cihazı seçiminin yetişkinlerden neden farklı olduğunu, hangi cihaz tiplerinin tercih edildiğini, cihazın günlük hayatta ve okulda nasıl kullanıldığını ve SGK katkısının çocuklar için nasıl işlediğini anlatır. Tanının ilk adımı olan tarama ve takip süreci çocuklarda işitme taraması: bebek ve okul çağı yazısında ayrıntılı olarak yer alır.

Çocuklarda işitme cihazı neden erken ve doğru seçilmelidir?

Çocuklar konuşmayı duydukları sesleri taklit ederek öğrenir; bu yüzden çocuklukta işitme kaybı yalnızca duymayı değil, dil ve konuşma gelişimini de etkiler. NIDCD, dil öğrenimi için en önemli dönemin beynin hızla geliştiği ilk üç yıl olduğunu, işitmesi normal bebeklerin konuşma ve dili ilk altı ayda öğrenmeye başladığını ve erken destek alan işitme kayıplı çocukların dil becerilerinin daha iyi geliştiğini belirtir ². Bu nedenle önerilen takvim sıkıdır: tarama ilk bir ay içinde, tanı en geç üç ay civarında, müdahale ise ideal olarak üç ila altı ay arasında başlamalıdır ². MedlinePlus da işitme kaybı olan bir çocukta işitme cihazı ve diğer iletişim seçeneklerinin altı aya kadar değerlendirilmesinin önemli olduğunu vurgular ¹. NIDCD'ye göre kulak arkası işitme cihazları bir aylık bebeklerde bile farklı derecelerdeki kayıplarda kullanılabilir ². Karar ne kadar erken verilirse çocuğun sesle ve dille geçirdiği süre o kadar uzun olur.

Çocuklar için hangi işitme cihazı tipleri tercih edilir?

Çocuklarda en sık tercih edilen tip kulak arkası (BTE) cihazdır. NIDCD, kulak arkası cihazların her yaşta ve hafiften çok ileriye kadar her derecede kayıpta kullanıldığını belirtir ³. Bu tipte elektronik parçalar kulağın arkasındaki kasadadır ve ses kişiye özel bir kalıpla kulağa iletilir. Çocuk büyüdükçe yalnızca kalıp yenilenir, cihazın kendisi değişmez; bu hem maliyeti hem de cihazsız kalınan süreyi azaltır. Kulak içi cihazlar ise küçük çocuklarda genellikle kullanılmaz, çünkü kulak büyüdükçe cihazın kabuğunun sık değiştirilmesi gerekir ³. Kanal içi cihazlar da küçük boyutları nedeniyle gücü ve ses düzeyi sınırlı olduğundan küçük çocuklar için genellikle önerilmez ³. Çocuklarda cihaz seçerken ayrıca sağlam bir kasa, pil kapağının kolayca açılmaması, düşmeye karşı tutucu aparatlar ve okulda kullanılacak ses aktarım sistemleriyle uyum da değerlendirilir. İşitme cihazından yeterli fayda göremeyen ileri derece kayıplarda koklear implant gündeme gelebilir; bu karar hastanede kulak burun boğaz hekimi ve implant ekibiyle verilir.

Çocuklarda cihaz uygulaması nerede ve nasıl yapılır?

Çocuklarda işitme cihazı uygulaması, çocuk işitmesi alanında çalışan odyologlar tarafından ve hastanelerin kulak burun boğaz ve odyoloji birimleriyle iş birliği içinde yapılır. NIDCD, taramada risk görülen bebeklerin çocuk işitmesinin değerlendirilmesi ve yönetimi alanında çalışan bir pediatrik odyoloğa yönlendirilmesini, cihaz seçimi ve ayarının da bebek ve çocuklarla çalışan bir odyolog tarafından yapılmasını önerir ². Küçük çocuklar yetişkinler gibi "duydum" diye işaret veremediği için ölçümlerin bir kısmı objektif testlerle, bir kısmı oyunla yapılır ve ayar zaman içinde, çocuğun tepkileri izlenerek ince ayarlarla netleşir. Kalıp ölçüsü bebeklerde ve küçük çocuklarda büyümeye bağlı olarak sık alınır. Bebek ve küçük çocuklarda tanı testleri hastane odyoloji birimlerinde yapılır. Durumunuzu ve hangi adımların nerede atılacağını randevuda görüşmek için randevu sayfasından iletişime geçebilirsiniz.

Ebeveynler cihaz kullanımını nasıl destekler?

Cihazın faydası, çocuğun onu her gün ve uyanık olduğu sürenin büyük kısmında takmasına bağlıdır. İlk haftalarda çocuk cihazı çıkarmak isteyebilir; kısa sürelerle başlamak, cihazı oyun ve yemek gibi keyifli anlarla ilişkilendirmek ve süreyi kademeli artırmak alışmayı kolaylaştırır. Ebeveynin her sabah cihazı kontrol etmesi gerekir: pil ya da şarj durumu, kalıbın temizliği, hortumda su damlası olup olmadığı ve cihazın ses verip vermediği. NIDCD, yedek pillerin ve küçük cihazların çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak tutulmasını önerir ³; düğme pillerin yutulması acil bir durumdur ve pil kapağı kilitli modeller bu nedenle tercih edilir. Çocuğun cihaz takarken de kulak enfeksiyonu geçirebileceği, kulakta akıntı ya da ağrı olursa cihazı takmadan hekime başvurulması gerektiği unutulmamalıdır. Konuşma ve dil gelişimi için dil ve konuşma terapisti desteği de sürecin bir parçası olabilir.

Okulda işitme cihazı kullanan çocuk için neler yapılır?

Sınıf, çocuklar için en zor dinleme ortamlarından biridir: öğretmen konuşurken uzakta olabilir, arka planda gürültü vardır ve ses sınıfın duvarlarından yankılanır. Bu nedenle okul öncesinde öğretmenle konuşmak ve birkaç basit önlem üzerinde anlaşmak önemlidir. Çocuğun öğretmene yakın, yüzünü görebileceği ve kapıdan, pencereden ya da gürültülü cihazlardan uzak bir yere oturması; öğretmenin önemli bilgileri yazılı olarak da vermesi ve konuşurken tahtaya dönmemesi faydalıdır. NIDCD, çocuk büyüdükçe sınıfta daha iyi duymaya yardım eden ses aktarım sistemleri gibi başka cihazların da yararlı olabileceğini belirtir ². Öğretmen, cihazın kapandığını ya da çocuğun dikkatinin dağıldığını fark ettiğinde aileye haber verebilmelidir. Arkadaşlarına cihazın ne olduğunu çocuğun yaşına uygun bir dille anlatmak da çocuğun cihazı benimsemesini kolaylaştırır. Okul çağındaki tarama ve kontroller için yaşa göre işitme testi yazısına bakabilirsiniz.

SGK çocuk işitme cihazı için ne kadar katkı verir?

SGK, çocukların işitme cihazı bedeline Sağlık Uygulama Tebliği'nin (SUT) 3.3.32 maddesindeki koşullarla katkı verir ⁴. Çocuklar için katkı tutarı yetişkinlere göre artırılmıştır ve artırım oranı yaşa göre değişir. Rapor koşulu da farklıdır: 18 yaş altındaki çocuklar için sağlık kurulu raporu üçüncü basamak sağlık kuruluşundan, yani eğitim ve araştırma ya da üniversite hastanelerinden alınır. 13 yaşın altındaki çocuklarda kulak içi ya da kanal içi cihaz kullanılırsa SGK bu cihazların bedelini karşılamaz; bu da çocuklarda kulak arkası cihaz tercihini destekleyen bir kuraldır. Kalıp yenilemeleri 13 yaş altında altı ayda bir raporla karşılanır, ancak ilk alımda kalıp bedeli ödenmez. Güncel tutarlar ve rapor süreci için devlet işitme cihazının ne kadarını karşılıyor yazısına ve SGK'nın resmi kaynaklarına bakılmalıdır.

Bu yazıyı kim hazırladı?

Bu yazı, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Odyoloji Bölümü mezunu odyolog Neşe Sabancılar tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Avcılar'daki merkez Helix İşitme Cihazları'nın yetkili satıcısıdır; bu yazı belirli bir markayı önermez. Çocuğunuzun durumuna özgü kararlar, çocuğun işitme değerlendirmesini yapan hastane ekibiyle birlikte verilmelidir.