Koklear İmplant (İmplant Kulak) Nedir, Kimler İçin Uygundur?

Koklear implant, halk arasında "implant kulak" diye de bilinen, ileri ve çok ileri işitme kaybı olan kişilere ses algısı sağlamak için geliştirilmiş elektronik bir cihazdır. Bu yazıda implantın nasıl çalıştığını, kimlerin aday olabileceğini, ameliyat ve sonrasındaki süreci ve odyoloğun bu süreçteki rolünü anlattık.

Koklear implant nedir ve nasıl çalışır?

Koklear implant, iç kulağın (koklea) hasarlı bölümünü atlayarak işitme sinirini elektriksel olarak doğrudan uyaran, cerrahi olarak yerleştirilen bir cihazdır. ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü (NIDCD) cihazın parçalarını şöyle sıralar: kulak arkasında taşınan dış bölümde sesi toplayan bir mikrofon, sesi işleyen bir konuşma işlemcisi ve sinyali deriden içeri gönderen bir verici bulunur; deri altına yerleştirilen iç bölümde ise bir alıcı ve iç kulağa uzanan bir elektrot dizisi yer alır. Mikrofonun topladığı ses işlemcide elektrik sinyallerine dönüştürülür, alıcı bu sinyalleri elektrotlara iletir ve elektrotlar işitme sinirini uyarır. Beyin bu uyarıları ses olarak algılar. NIDCD, implantın normal işitmeyi geri getirmediğini, sesin kullanışlı bir temsilini sağladığını vurgular. Bu nedenle implant kullanan kişi, özellikle başlangıçta, sesleri ve konuşmayı yeniden anlamlandırmayı öğrenmek zorundadır. İmplant, işitme sinirinin çalıştığı durumlarda işe yarar; sinirin kendisi hasarlıysa farklı seçenekler değerlendirilir.

Koklear implant işitme cihazından nasıl farklıdır?

Kimler koklear implant için aday olabilir?

Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA), koklear implantın çoğunlukla bir ya da iki kulakta belirgin işitme kaybı olan ve işitme cihazından yeterli fayda görmeyen kişilere önerildiğini belirtir. Hem çocuklar hem de yetişkinler aday olabilir. Doğuştan ileri işitme kaybı olan çocuklarda erken yaşta yapılan implantasyon, konuşma ve dil gelişimi için önem taşır; ABD'de Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) 2020'den bu yana 9 aylık bebeklerde implant kullanımını onaylamıştır. Yetişkinlerde ise sonradan gelişen ve ilerleyerek işitme cihazının yetmediği noktaya gelen kayıplar sık karşılaşılan durumdur. Adaylık tek bir test sonucuyla belirlenmez. Kayıp derecesinin yanında, uygun ayarlanmış işitme cihazıyla konuşmayı anlama başarısı, işitme sinirinin ve iç kulağın yapısı, genel sağlık durumu ve kişinin ya da ailenin beklentileri birlikte değerlendirilir. Kesin karar, implant cerrahisi yapan merkezin kulak burun boğaz hekimi ve odyoloğundan oluşan ekip tarafından verilir. Derecelerin ne anlama geldiğini işitme kaybı türleri ve dereceleri rehberinde anlattık.

Değerlendirme ve ameliyat nasıl ilerler?

Değerlendirme genellikle kulak burun boğaz muayenesi, iç kulağın ve işitme sinirinin görüntülenmesi (tomografi ya da MR), kapsamlı işitme testleri ve işitme cihazıyla yapılan konuşma testlerinden oluşur. Çocuklarda ailenin rehabilitasyona katılımı da konuşulur. Koklear implant cerrahi bir işlemdir ve hastanede kulak burun boğaz cerrahı tarafından yapılır. Ameliyatta iç bölüm kulak arkasında deri altına yerleştirilir ve elektrot dizisi iç kulağa yerleştirilir. ASHA'ya göre kişi çoğunlukla aynı gün ya da bir gece kalarak taburcu olur ve cerrah iyileşmeyi kontrol randevularıyla izler. Ameliyatın riskleri, anestezi ve iyileşme süresi hakkındaki bilgileri ameliyatı yapacak hekimden almak gerekir.

Ameliyattan sonra ne olur?

Cihaz ameliyattan hemen sonra çalıştırılmaz. ASHA'ya göre iyileşme için birkaç hafta beklenir, ardından odyolog dış bölümü takar, cihazı açar ve kişinin duyabileceği şekilde programlar. Ayarların oturması için genellikle birden fazla seans gerekir ve cihaz uzun dönem düzenli olarak kontrol edilir. İlk günlerde sesler yapay, mekanik ya da tanıdık olmayan şekilde algılanabilir; bu beklenen bir durumdur. Konuşmayı anlamayı öğrenmek zaman ve eğitim gerektirir. Bu yüzden implanttan sonra odyolog ya da dil ve konuşma terapistiyle yürütülen işitsel rehabilitasyon sürecin vazgeçilmez parçasıdır. Çocuklarda bu eğitim aileyle birlikte yürütülür ve dil gelişimi yakından izlenir. İşitsel rehabilitasyonun genel ilkelerini işitme rehabilitasyonu yazısında bulabilirsiniz.

Odyoloğun koklear implant sürecindeki rolü nedir?

Koklear implant sürecinde odyoloğun iki ayrı görevi vardır. Ameliyattan önce, işitme testleri ve uygun ayarlanmış işitme cihazıyla yapılan konuşma testleri, kişinin işitme cihazından ne kadar fayda gördüğünü ortaya koyar. İşitme cihazına rağmen konuşmayı anlamakta belirgin zorluk süren ileri ya da çok ileri kayıpta odyolog, kişiyi implant cerrahisi yapan bir hastanenin kulak burun boğaz kliniğine yönlendirir. Ameliyattan sonra ise implant merkezindeki odyolog cihazı açar, programlar ve uzun dönem takibini yapar. İşitme cihazı kullanan ve "cihazım artık yetmiyor" diyen kişilerde güncel bir odyometri yaptırmak, implant değerlendirmesinin gerekip gerekmediğini anlamanın ilk adımıdır. Avcılar merkezinde ve Bursa Osmangazi şubesinde yapılan saf ses ve konuşma odyometrisi bu ön değerlendirmeye katkı sağlayabilir; implant cerrahisi, implant programlaması ve implant takibi ise implant ekibinin bulunduğu hastanelerde yapılır. Hangi uzmana hangi sırayla başvurulacağını odyolog mu KBB mi yazısında, işitme kaybının nedenlerini ve çözüm yollarını işitme kaybı: belirtiler, nedenler ve çözümler rehberinde anlattık.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.