İşitme Kaybı (Duyma Kaybı): Belirtileri, Nedenleri ve Çözümleri

İşitme kaybı, bir ya da iki kulakta seslerin normalden daha az duyulmasıdır ve her yaşta görülebilir. Nedeni bazen birkaç dakikada çözülebilen bir kulak kiri tıkacı, bazen de yıllar içinde yavaşça gelişen kalıcı bir iç kulak değişikliğidir. Bu yazıda belirtileri, sık nedenleri ve nedene göre çözüm yollarını tek yerde topladık.

Duyma kaybı ile işitme kaybı aynı şey mi?

Evet. "Duyma kaybı" günlük dilde kullanılan, "işitme kaybı" ise tıpta ve odyolojide kullanılan ifadedir; ikisi de aynı durumu anlatır. Dünya Sağlık Örgütü, her iki kulakta 20 dB ya da daha iyi işitme eşiklerini normal işitme kabul eder; bundan daha kötü eşikleri olan kişinin işitme kaybı olduğu söylenir. Kayıp hafif, orta, orta-ileri, ileri ya da çok ileri olabilir. "Ağır işiten" ifadesi hafiften ileriye kadar kaybı olan kişileri, "sağır" ifadesi ise çoğunlukla çok ileri derece, yani çok az ya da hiç işitmesi olmayan kişileri anlatır. Kayıp yalnız bir kulakta da olabilir; buna tek taraflı işitme kaybı denir ve ayrı bir değerlendirme gerektirir (tek kulakta işitme kaybı). Bir kişinin işitme kaybı olup olmadığı ve derecesi tahminle değil, odyometri ile ölçülerek belirlenir. Derecelerin ayrıntılı tablosu için işitme kaybı türleri ve dereceleri rehberine bakabilirsiniz.

İşitme kaybının belirtileri nelerdir?

İşitme kaybı çoğu zaman yavaş ilerlediği için kişi duruma alışır; değişikliği ilk fark eden genellikle aile üyeleri olur. Sık görülen işaretler:

• Konuşmaları, özellikle gürültülü ortamlarda, net duyamamak ve söyleneni yanlış anlamak
• Karşıdakinden sık sık tekrar etmesini istemek
• Televizyonu ya da müziği başkalarının ihtiyaç duyduğundan yüksek seste dinlemek
• Telefonda konuşmayı anlamakta zorlanmak
• Grup sohbetlerini takip edememek
• Dinlemeye çalışmaktan gün sonunda yorgun ya da gergin hissetmek
• Kulakta çınlama ya da uğultu

Çocuklarda işitme kaybı konuşma gelişimini ve okul başarısını etkileyebilir; bebeklerde fark etmek daha zordur. Belirtilerin ayrıntılı listesi ve hangi belirtinin neye işaret edebileceği için işitme kaybı belirtileri sayfasına bakabilirsiniz.

İşitme kaybının nedenleri nelerdir?

İşitme kaybının nedenleri, kulağın hangi bölümünü etkilediğine göre gruplanabilir. Dış ve orta kulağı etkileyen nedenler iletim tipi kayba, iç kulak ya da işitme sinirini etkileyenler sensörinöral kayba yol açar. Aşağıdaki tablo en sık nedenleri ve genel çözüm yaklaşımını özetler; kesin nedeni hekim muayenesi belirler.

Dünya Sağlık Örgütü bunlara sigara, bazı kronik hastalıklar, beslenme eksiklikleri ve işyerindeki kimyasallar gibi etkenleri de ekler. Çoğu kişide tek bir neden yoktur; yaşa bağlı ve gürültüye bağlı kaybın bir arada görülmesi sık rastlanan bir durumdur.

Yaşlanma işitmeyi neden azaltır?

Yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi), yıllar içinde iç kulakta, orta kulakta ve kulaktan beyne giden sinir yollarında oluşan değişikliklerin sonucudur. ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü (NIDCD), 65-74 yaş arasındaki her üç kişiden birinde, 75 yaş üstündekilerin ise yaklaşık yarısında işitme güçlüğü olduğunu bildirir. Kayıp genellikle iki kulakta benzer ve yavaş ilerler, önce ince (tiz) sesleri etkiler; bu yüzden kişi sesleri duyduğu halde kelimeleri karıştırdığını söyler. Aynı kaynağa göre yüksek tansiyon ve diyabet gibi ileri yaşta sık görülen hastalıklar işitme kaybıyla ilişkilidir, bazı kemoterapi ilaçları iç kulaktaki duyu hücrelerine zarar verebilir ve bazı genler kişiyi yaşla gelişen kayba daha yatkın hale getirir. Ömür boyu biriken gürültü de bu tabloya eklenir. Yaşa bağlı kaybı durdurmanın bilinen bir yolu yoktur, ama gürültüden korunmak eklenen hasarı azaltır. Ayrıntılar için yaşlılıkta işitme kaybı yazısına bakabilirsiniz.

Gürültü hangi seviyede işitmeye zarar verir?

NIDCD'ye göre 85 dBA ve üzerindeki seslere uzun süre ya da tekrar tekrar maruz kalmak işitme kaybına yol açabilir; 70 dBA ve altındaki seslerin uzun sürede bile zarar vermesi beklenmez. Karşılaştırma için normal bir konuşma yaklaşık 60-70 dBA, en yüksek seste kulaklıkla dinlenen müzik 94-110 dBA, havai fişek ise 140-160 dBA düzeyindedir. Zarar iki yolla oluşur: yıllar boyunca biriken orta şiddetli gürültü ya da silah sesi gibi tek bir çok şiddetli patlama. İç kulaktaki tüy hücreleri insanda yenilenmediği için gürültüye bağlı hasar çoğunlukla kalıcıdır. Gürültüden sonra kulakta çınlama ya da dolgunluk hissi, sınırın aşıldığının erken işaretidir. Aynı kaynak gürültüye bağlı kaybı tamamen önlenebilen tek işitme kaybı türü olarak tanımlar: sesi kısmak, süreyi kısaltmak ve kulak koruyucu kullanmak yeterlidir. Günlük hayattaki gürültü kaynakları için gürültü kirliliği ve işitme sağlığı yazısına bakabilirsiniz.

Kulak iltihabı kalıcı işitme kaybı yapar mı?

Orta kulak iltihabı ve kulak zarının arkasında sıvı birikmesi, özellikle çocuklarda sık görülen iletim tipi kayıp nedenidir. Sıvı ya da iltihap, kulak zarının ve kemikçiklerin titreşimini azaltır; ses iç kulağa zayıflayarak ulaşır. Bu kayıp çoğu zaman geçicidir ve iltihap tedavi edilip sıvı çekildiğinde işitme düzelir. Sık tekrarlayan ya da uzun süren iltihap ise kulak zarında delik ya da kemikçiklerde hasar bırakabilir ve kalıcı kayba yol açabilir. Küçük çocuklarda aylarca süren sıvı birikimi, hafif bir kayıp bile olsa konuşma gelişimini etkileyebileceği için takip edilmelidir. Menenjit, kızamık ve kabakulak gibi bazı enfeksiyonlar ise doğrudan iç kulağı etkileyerek kalıcı sensörinöral kayba neden olabilir. Kulak ağrısı, akıntı ya da tıkanıklık hissi birkaç günü geçiyorsa kulak burun boğaz hekimine görünmek gerekir.

Genetik etkenler ve ilaçlar nasıl rol oynar?

Dünya Sağlık Örgütü genetik etkenleri doğuştan ve çocuklukta başlayan işitme kaybının nedenleri arasında sayar. Genetik kayıp doğumda var olabileceği gibi yıllar içinde de ortaya çıkabilir; ailede genç yaşta işitme kaybı olan biri varsa bunu test sırasında söylemek önemlidir. İşitmeye zararlı (ototoksik) ilaçlar arasında bazı antibiyotikler ve bazı kemoterapi ilaçları sayılır. Bu ilaçlar hayati tedavilerde kullanıldığı için kendi başınıza bırakılmamalıdır; hekim gerekli gördüğünde tedavi süresince işitmeyi düzenli olarak ölçtürebilir. Kafa travması, ani basınç değişiklikleri ve iç kulak hastalıkları da daha az sık görülen nedenler arasındadır.

İşitme kaybı ne zaman acil bir durumdur?

İşitmenin bir ya da iki kulakta birkaç saat ya da birkaç gün içinde azalması tıbbi acildir ve aynı gün ya da en geç ertesi gün hekime başvurmayı gerektirir. Bu tablo çoğu zaman sabah uyanınca fark edilir ve kulak dolgunluğu, çınlama ya da baş dönmesi eşlik edebilir. Kişiler bunu sıklıkla nezle, alerji ya da kulak kirine bağlayıp bekler; oysa tedavinin gecikmesi işitmenin geri gelme olasılığını azaltabilir. Kulakta ağrı ya da akıntıyla birlikte işitme azalması ve son günlerde ya da haftalarda hızla kötüleşen işitme de kısa sürede değerlendirilmelidir. Ani kayıpta acilde neler yapıldığını ve tedavi seçeneklerini ani işitme kaybı: acil durum ve tedavi seçenekleri yazısında, genel bilgiyi ani işitme kaybı sayfasında bulabilirsiniz. Baş dönmesi ön plandaysa vertigo ve denge sorunları sayfası da yol gösterebilir.

İşitme kaybı nasıl tedavi edilir ya da yönetilir?

Çözüm, kaybın nedenine ve türüne bağlıdır; bu yüzden ilk adım doğru ölçüm ve muayenedir. İletim tipi kayıpların bir kısmı tedaviyle düzelebilir: kulak kiri tıkacı temizlenir, orta kulak iltihabı ilaçla tedavi edilir, kulak zarı delikleri ya da kemikçik sorunları için cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Bu kararları kulak burun boğaz hekimi verir. İç kulak ya da sinir kaynaklı sensörinöral kayıp ise çoğunlukla ilaç ya da ameliyatla geri döndürülemez; burada amaç kaybı yönetmektir. İşitme cihazları sesleri daha yüksek ve net hale getirir, ama işitmeyi tamamen normale döndürmez. Cihazın gerekip gerekmediğini işitme cihazına ihtiyacım var mı sayfasında, seçim sürecini işitme cihazı seçim rehberinde anlattık. İşitme cihazından yeterli fayda görmeyen ileri ve çok ileri kayıplarda koklear implant gündeme gelebilir; implant cerrahi bir işlemdir ve hastanelerde yapılır (koklear implant nedir). Cihazla birlikte yapılan işitme rehabilitasyonu, sonucun günlük hayata yansımasını güçlendirir.

İşitme kaybı önlenebilir mi?

İşitme kaybının bir kısmı önlenebilir. Dünya Sağlık Örgütü, güvenli olmayan dinleme alışkanlıkları nedeniyle dünyada bir milyardan fazla genç yetişkinin kalıcı ve önlenebilir işitme kaybı riski altında olduğunu belirtir. Gürültüye bağlı kayıp geçici ya da kalıcı olabilir ve korunmayla büyük ölçüde önlenebilir.

• Kulaklıkla müzik dinlerken sesi düşük tutun ve uzun süreli dinlemeye ara verin.
• Gürültülü işyerlerinde ve konserlerde kulak koruyucu kullanın.
• Kulağınızı kulak çubuğuyla temizlemeyin; kir daha derine itilebilir.
• Kulak ağrısı, akıntı ya da tıkanıklık hissini uzun süre beklemeden hekime gösterin.
• İşitmeyi etkileyebilen ilaçları hekim kontrolü dışında kullanmayın.
• İşitmenizde değişiklik fark ettiğinizde ya da yaş ilerledikçe düzenli kontrol yaptırın.

İşitme kaybı nasıl teşhis edilir?

İşitme kaybı odyometri ile ölçülür: her kulağın farklı perdelerdeki duyma eşiği ve konuşmayı anlama düzeyi belirlenir, gerekirse orta kulak testleri eklenir. Testlerin ne ölçtüğünü odyometri rehberinde, randevu gününün nasıl geçtiğini işitme testi nasıl yapılır yazısında anlattık. Nedenin araştırılması gerekiyorsa kulak burun boğaz hekimi muayenesi ve ek tetkikler istenir. Önce hangi uzmana gidileceğini odyolog mu KBB mi yazısı açıklıyor.

Randevu

İşitme testi ve cihaz değerlendirmesi için Avcılar merkezinde ve Bursa Osmangazi şubesinde randevu ile görüşme yapılır. Randevu sayfasından uygun saati seçebilir, adres bilgisine iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.