İşitme Kaybı Türleri ve Dereceleri: Kapsamlı Rehber

İşitme kaybı iki ayrı soruyla tarif edilir: kayıp kulağın neresinden kaynaklanıyor (tür) ve ne kadar (derece). Bu rehber türleri, Dünya Sağlık Örgütü'nün güncel derece sınıflamasını ve bu bilgilerin tedavi kararında nasıl kullanıldığını anlatıyor. Türlerin kısa özeti ve alt sayfalar için işitme kaybı türleri sayfasına da bakabilirsiniz.

İşitme kaybı türleri nelerdir?

İşitme kaybı, sorunun işitme sisteminin hangi bölümünde olduğuna göre üç ana türe ayrılır. İletim tipi işitme kaybında ses, dış kulak ya da orta kulaktan geçip iç kulağa ulaşamaz; kulak kiri tıkacı, orta kulakta sıvı, kulak iltihabı, kulak zarı deliği ve kemikçik sorunları sık nedenlerdir. Bu türün bir kısmı ilaç ya da cerrahiyle düzeltilebilir. Sensörinöral işitme kaybında sorun iç kulakta ya da iç kulağı beyne bağlayan sinir yollarındadır; yaşlanma, gürültü, genetik etkenler, bazı hastalıklar ve işitmeye zararlı ilaçlar başlıca nedenlerdir. Kalıcı işitme kaybının en sık türüdür ve genellikle ilaç ya da cerrahiyle geri döndürülemez; işitme cihazı ya da başka yardımcı teknolojilerle yönetilir. Mikst (karışık) işitme kaybı ise ikisinin birlikte görülmesidir: örneğin yaşa bağlı iç kulak kaybı olan birinde orta kulakta sıvı da birikmiş olabilir. Türü belirleyen ana araç, odyometride hava yolu ve kemik yolu eşiklerinin karşılaştırılmasıdır.

İşitme kaybı dereceleri nasıl sınıflandırılır?

Derece, iyi duyan kulağın 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz frekanslarındaki eşiklerinin ortalamasına göre belirlenir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2021'de yayımladığı Dünya İşitme Raporu'ndaki güncel sınıflama aşağıdadır; tabloda her derecenin, çoğu yetişkin için sessiz ve gürültülü ortamdaki tipik karşılığı da yer alıyor.

Bu sınıflama, Dünya Sağlık Örgütü'nün normal işitme tanımıyla (her iki kulakta 20 dB ya da daha iyi eşikler) uyumludur.

Farklı raporlarda dereceler neden farklı yazılıyor?

İşitme kaybı dereceleri için tek bir evrensel tablo yoktur ve bu durum kafa karıştırabilir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2021 sınıflaması nüfus düzeyindeki karşılaştırmalar için geliştirilmiştir ve yetişkinlere uygulanır. Klinikte ise farklı tablolar da kullanılır; örneğin ABD'deki Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği'nin (ASHA) halk bilgilendirme kaynağında yer alan yaygın sınıflamada normal sınır 15 dB HL olarak verilir ve hafif kayıp 26-40 dB HL aralığında tanımlanır. Bazı odyologlar normal sınırı 20 ya da 25 dB HL alır. Bu yüzden aynı odyogram bir raporda "normal", başka bir raporda "hafif kayıp" diye yazılabilir. Çocuklarda daha düşük eşikler bile dil gelişimini etkileyebileceği için daha sıkı sınırlar kullanılır. Raporunuzu yorumlarken hangi sınıflamanın kullanıldığını sormak, tek başına derece adına bakmaktan daha doğrudur. Ayrıca derece ortalamadan hesaplandığı için, belli frekanslardaki kaybı gizleyebilir: yalnız ince seslerde kaybı olan bir kişinin ortalaması normal çıkabilir. Bu tablo için yüksek frekanslı işitme kaybı yazısına bakabilirsiniz; ASHA tablosunun tamamı saf ses odyometrisi yazısında yer alıyor.

İşitme kaybı başka hangi özelliklere göre tanımlanır?

Tür ve derecenin yanında, işitme kaybını tarif eden başka özellikler de vardır ve tedavi planını etkiler:

• Tek taraflı ya da iki taraflı: Kayıp bir kulakta mı, iki kulakta mı? Tek taraflı kayıp ayrı bir değerlendirme gerektirir (tek kulakta işitme kaybı).
• Simetrik ya da asimetrik: İki kulak benzer mi, belirgin farklı mı? Asimetrik kayıp hekim değerlendirmesi gerektirir.
• Başlangıç şekli: Ani mi, yavaş ilerleyen mi? Aniden gelişen kayıp acildir; ayrıntılar ani işitme kaybı: acil durum ve tedavi yazısında.
• Doğuştan ya da sonradan: Doğuştan kayıplar çoğunlukla yenidoğan taramasıyla saptanır.
• Sabit ya da dalgalı: Bazı iç kulak hastalıklarında işitme dönem dönem değişebilir.
• Odyogramın şekli: Düz, ince seslere doğru inen ya da kalın seslerde belirgin kayıp gibi şekiller farklı günlük zorluklara yol açar.

Tür ve derece tedavi kararını nasıl etkiler?

Tür, ilk yapılacak işi belirler. İletim tipi ya da mikst kayıpta önce kulak burun boğaz hekiminin tedavi edilebilir bir neden olup olmadığına bakması gerekir; kulak kiri, sıvı ya da iltihap tedavi edildiğinde işitme düzelebilir. Sensörinöral kayıpta ise amaç kaybı yönetmektir ve derece, hangi teknolojinin uygun olacağına dair ilk fikri verir. Hafif ve orta kayıpta işitme cihazının fayda sağlayıp sağlamayacağı günlük yaşamdaki zorluklara göre konuşulur; orta-ileri ve ileri kayıpta güçlü cihazlar gerekir; işitme cihazından yeterli fayda görülmeyen ileri ve çok ileri kayıplarda koklear implant gündeme gelebilir (koklear implant nedir). Dünya Sağlık Örgütü, odyometrik derecenin cihaz ya da implant kararı için tek başına belirleyici olmaması gerektiğini, sessiz ortamda ton duyma becerisinin gürültüde konuşmayı anlama zorluğunu tam yansıtmadığını özellikle vurgular. Bu nedenle karar, konuşma testleri ve kişinin kendi deneyimiyle birlikte verilir.

İşitme kaybının türü ve derecesi nasıl belirlenir?

Tür ve derece odyometri ile ölçülür. Saf ses odyometrisinde her kulağın farklı frekanslardaki hava yolu ve kemik yolu eşikleri bulunur ve odyograma işlenir; derece bu eşiklerin ortalamasından, tür ise hava ve kemik yolu arasındaki farktan anlaşılır. Konuşma odyometrisi ve orta kulak testleri tabloyu tamamlar. Testlerin bütününü odyometri rehberinde, grafiğin nasıl okunacağını odyogram nasıl okunur yazısında anlattık. Belirtilerden yola çıkıyorsanız işitme kaybı belirtileri sayfası, nedenleri ve çözümleri için işitme kaybı: belirtiler, nedenler ve çözümler rehberi yol gösterir.

Randevu

İşitme kaybının türünü ve derecesini belirleyen saf ses ve konuşma odyometrisi için Avcılar merkezinde ve Bursa Osmangazi şubesinde randevu ile değerlendirme yapılır. Randevu sayfasından uygun saati seçebilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.