Kulak Sağlığı Nasıl Korunur? Gürültü, Kulaklık ve Kulak Kiri İçin Öneriler

Kulak sağlığını korumanın temeli, kulağı yüksek sesten korumak, kulak kirine dokunmamak, enfeksiyon ve ani işitme değişikliklerinde gecikmeden hekime gitmek ve işitmeyi düzenli kontrol ettirmektir. Bu yazı bu dört alışkanlığı kaynaklarıyla birlikte anlatır. Gürültülü iş ortamlarına özgü önlemler gürültülü ortamlarda işitme koruması yazısında, kulak temizliğinin ayrıntıları kulak temizliği: doğru ve yanlış yöntemler yazısında yer alır.

Kulak sağlığı nasıl korunur?

Kulak sağlığını korumanın en etkili yolu, önlenebilir işitme kaybının en sık nedeni olan yüksek sesten kulağı korumaktır. NIDCD, gürültüye bağlı işitme kaybının tamamen önlenebilen tek işitme kaybı türü olduğunu belirtir ². Aynı kaynağa göre 70 dBA ve altındaki sesler uzun süre dinlense bile işitme kaybına yol açmaz, ancak 85 dBA ve üzerindeki seslere uzun süre ya da tekrar tekrar maruz kalmak işitme kaybına neden olabilir; ses ne kadar yüksekse hasarın oluşma süresi o kadar kısalır ². Gürültü hasarı genellikle yavaş ilerlediği için kişi bunu fark etmeyebilir: sesler zamanla boğuklaşır, konuşmaları anlamak zorlaşır ve televizyonun sesi farkında olmadan yükselir. İkinci temel alışkanlık kulak kirine dokunmamaktır, çünkü kir kulağı korur ve çoğu zaman kendiliğinden dışarı atılır. Üçüncüsü, kulak ağrısı, akıntı ve ani işitme düşüşü gibi belirtilerde beklemeden hekime başvurmaktır. Dördüncüsü de işitmeyi belirli aralıklarla ölçtürmektir; erken fark edilen kayıp daha kolay yönetilir.

Kulaklıkla müzik dinlerken ses ne kadar olmalı?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), güvenli dinlemenin ses düzeyine, dinleme süresine ve ne sıklıkla dinlendiğine bağlı olduğunu belirtir. WHO'ya göre 80 dB'lik bir ses haftada 40 saate kadar güvenle dinlenebilir; ses 90 dB'e çıktığında güvenli süre haftada dört saate iner ¹. Bu yüzden WHO, cihazın ses düzeyini en yüksek seviyenin yüzde 60'ının altında tutmayı, gürültülü ortamlarda sesi açmak zorunda kalmamak için kulağa iyi oturan ve gürültü engelleyen kulaklıklar kullanmayı ve ses düzeyini izleyen uygulamalardan yararlanmayı önerir ¹. Pratik bir ölçüt de verir: kol boyu mesafedeki birine duyurmak için sesinizi yükseltmeniz gerekiyorsa ortamdaki ses çok yüksektir ¹. Konser, düğün ve kalabalık eğlence ortamlarında WHO, kulak tıkacını düzenli ve doğru kullanmayı, hoparlörden uzak durmayı ve her saat başı sessiz bir yerde on dakika kulağı dinlendirmeyi önerir ¹. Akıllı telefonlardaki ses sınırlama ve maruziyet izleme özellikleri bu kuralları uygulamayı kolaylaştırır.

Gürültülü işte ve evde kulak nasıl korunur?

Gürültülü bir iş yerinde çalışıyorsanız WHO, kulak tıkacı ya da kulaklık tipi koruyucu takmayı ve iş dışındaki saatlerde de gürültüye maruz kalmayı sınırlamayı önerir ¹. NIDCD, risk oluşturan etkinlikler arasında atış ve avcılığı, grupla müzik çalmayı, yüksek sesli konserleri ve kulaklıkla yüksek sesle müzik dinlemeyi; evde ise çim biçme makinesi, yaprak üfleme makinesi ve ağaç işleme aletlerini sayar ². Pratik kural basittir: çok yüksek, çok yakın ya da çok uzun süren sesten kaçının ². Sesi azaltamıyor ya da kendinizi koruyamıyorsanız sesten uzaklaşın; kendini koruyamayacak kadar küçük çocukların kulaklarını da siz koruyun ². Kulak tıkacının doğru takılması önemlidir; kulak kanalına tam oturmayan bir tıkaç koruma sağlamaz. Gürültüye maruz kaldıktan sonra kulakta çınlama ya da boğukluk olması, kulağın zorlandığının işaretidir. NIDCD, gürültüden sonra görülen geçici işitme kaybının 16 ila 48 saat içinde düzelebildiğini, ancak kalıcı bir hasar bırakabileceğini belirtir ².

Kulak kiri ve kulak temizliği nasıl olmalı?

Kulak kiri bir kir değil, kulağı toz ve mikroplara karşı koruyan doğal bir salgıdır ve oluşumunu önlemek mümkün değildir ³. Kulak kanalı kendini temizler; kir çene hareketleriyle zamanla dışarı doğru ilerler. Bu nedenle kulak kanalının içini temizlemeye çalışmak gerekmez, kulak kepçesinin ve kanal girişinin silinmesi yeterlidir. NHS, kulak kirini parmakla ya da pamuklu çubuk gibi bir cisimle çıkarmaya çalışmamayı, bunun kiri içeri itip durumu kötüleştireceğini belirtir ³. Kir birikip tıkanma, işitme azalması ya da kulakta dolgunluk hissi yapıyorsa NHS, birkaç gün boyunca kulağa iki üç damla zeytinyağı ya da badem yağı damlatmayı önerir; kulak zarında delik varsa damla kullanılmamalıdır ³. Birkaç hafta içinde düzelmeyen tıkanma, ağrı, akıntı ya da kanama varsa kulak burun boğaz hekimine başvurulmalıdır. Kulak mumu ya da kulak içine sokulan aletlerle temizlik denenmemelidir. İşitme cihazı kullananlarda kir cihazın filtresini tıkayabileceği için cihaz bakımı ayrıca önem taşır.

Ne zaman hekime, ne zaman işitme testine gidilmeli?

Kulak sağlığında bazı belirtiler beklemeye gelmez. Bir ya da iki kulakta ani gelişen işitme kaybı acil bir durumdur ve aynı gün hastaneye başvurulmalıdır; ani kaybın belirtileri ani işitme kaybı sayfasında anlatılır. Kulakta ağrı, akıntı, kanama, ateşle birlikte tıkanma, baş dönmesiyle gelen işitme değişikliği ve tek kulakta yeni başlayan çınlama da kulak burun boğaz hekiminin muayenesini gerektirir. İşitmenin yavaş yavaş azaldığı durumlarda ise işitme testi yaptırmak gerekir: konuşmaları sık tekrar ettirmek, kalabalıkta zorlanmak ve televizyonun sesini yükseltmek bu durumun tipik işaretleridir. Yaşa ve risk durumuna göre ne sıklıkla test yaptırılacağı işitme testi ne zaman yapılmalı yazısında, belirtilerin tamamı işitme kaybı belirtileri sayfasında yer alır. Gürültüye bağlı kayıp ile yaşa bağlı kayıp birleştiğinde işitme cihazı gerekecek düzeye ulaşabilir ²; bu noktada işitme cihazı gerektiğini nasıl anlarız yazısı bir sonraki adımı anlatır.

Bu yazıyı kim hazırladı?

Bu yazı, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Odyoloji Bölümü mezunu odyolog Neşe Sabancılar tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tıbbi muayenenin yerini tutmaz. Avcılar'daki merkez Helix İşitme Cihazları'nın yetkili satıcısıdır; bu yazı herhangi bir ürünü önermez.