Konuşma Odyometrisi Nedir? SRT ve Konuşmayı Ayırt Etme Testi

Konuşma odyometrisi, işitmenin yalnızca sesleri duyma değil, konuşmayı anlama tarafını ölçen işitme testidir. Kulaklıkla size kelimeler dinletilir ve bunları tekrar etmeniz istenir. Böylece hangi seste konuşmayı fark edip tekrarlayabildiğiniz (SRT) ve rahat bir ses düzeyinde kelimelerin yüzde kaçını doğru anladığınız (konuşmayı ayırt etme skoru) belirlenir.

Konuşma odyometrisi nedir?

Konuşma odyometrisi, kişinin konuşma seslerini hangi düzeyde algıladığını ve anlaşılır biçimde ne kadar ayırt edebildiğini ölçen bir odyolojik testtir. Saf ses odyometrisi bip benzeri tonlara verdiğiniz tepkiyi ölçer; konuşma odyometrisinde ise uyaran gerçek kelimelerdir. Test kulaklıkla, her kulak için ayrı ayrı yapılır. Odyolog kelimeleri kayıttan ya da canlı sesle, belirli ses düzeylerinde sunar; siz duyduğunuz kelimeyi yüksek sesle tekrar edersiniz. Küçük çocuklarda tekrar etmek yerine resim gösterme gibi yöntemler kullanılabilir. Çoğu klinik değerlendirmede saf ses odyometrisiyle birlikte yapılır, çünkü iki test işitmenin farklı yönlerine bakar ve birlikte daha bütünlüklü bir tablo verir ¹. Genel test seçeneklerini işitme testleri sayfasında da görebilirsiniz.

Konuşma odyometrisi tek başına tanı koymaz. Sonuçlar saf ses eşikleri, kulak muayenesi ve kişinin şikâyetleriyle birlikte yorumlanır.

Saf ses testinden farkı ne?

İki test çoğu zaman aynı seansta yapılır, ama farklı sorulara cevap verir. Saf ses odyometrisi "Hangi frekansta en kısık hangi sesi duyuyorsunuz?" sorusunu, konuşma odyometrisi ise "Konuşmayı duyduğunuzda ne kadarını anlıyorsunuz?" sorusunu yanıtlar. Ayrıntı için saf ses odyometrisi nedir, neyi ölçer yazısına bakabilirsiniz.

Saf ses testinde genellikle 250-8000 Hz arası frekanslar ölçülür ¹. Konuşma odyometrisi bu eşiklerle çelişen bir sonuç verirse, odyolog testi tekrar gözden geçirebilir. Bu yüzden iki test birbirinin sağlamasını yapmaya da yardımcı olur.

Konuşmayı alma eşiği (SRT) ne demek?

Konuşmayı alma eşiği (SRT, speech reception threshold), dinletilen kelimelerin yaklaşık yarısını doğru tekrar edebildiğiniz en düşük ses düzeyidir. Bu test için Türkçede genellikle iki heceli, iki hecesi de benzer vurguyla söylenen tanıdık kelimeler kullanılır. Odyolog sesi adım adım kısar ve kelimeleri tekrarlamakta zorlanmaya başladığınız noktayı bulur. Sonuç desibel (dB HL) olarak yazılır. SRT çoğu durumda saf ses testindeki konuşma frekanslarının ortalamasıyla yakın çıkar. Aradaki belirgin fark, testin yeniden yapılmasını ya da sonuçların farklı bir açıdan değerlendirilmesini gerektirebilir. SRT, işitme kaybının derecesi hakkında saf ses sonuçlarını destekleyen bir bilgi verir; ancak konuşmayı ne kadar iyi anladığınızı tek başına göstermez.

Bazı durumlarda SRT yerine konuşma farkındalık eşiği de ölçülebilir. Bu, kelimeyi anlamasanız bile konuşma olduğunu fark ettiğiniz en düşük düzeydir.

Konuşmayı ayırt etme skoru (SDS) nedir?

Konuşmayı ayırt etme skoru (SDS, kelime tanıma skoru olarak da bilinir), rahatça duyabileceğiniz bir ses düzeyinde dinletilen kelimelerin yüzde kaçını doğru tekrar ettiğinizi gösterir. Bu bölümde genellikle tek heceli, birbirine benzeyen kelimeler kullanılır; böylece ses benzerliği yüksek kelimeleri ayırt edip edemediğiniz görülür. Ses, eşiğinizin belirgin şekilde üzerinde tutulur, çünkü amaç "duyuyor mu" değil "anlıyor mu" sorusunu cevaplamaktır. Sonuç yüzde olarak yazılır: örneğin listedeki kelimelerin çoğunu doğru tekrar etmek yüksek bir skor, yarısından azını tekrar etmek düşük bir skor anlamına gelir. Skorun nasıl yorumlanacağı; kaybın türüne, derecesine ve iki kulak arasındaki farka göre değişir. Bu yüzden rakamın anlamını odyoloğunuzla birlikte konuşmanız en doğrusudur.

Türkçe testlerde, dilin ses yapısına uygun olarak hazırlanmış kelime listeleri kullanılır. Test başka bir dilde yapılsaydı sonuçlar, dili bilmeyen biri için gerçeği yansıtmazdı.

Sonuçlar neden önemli?

Konuşma odyometrisinin sonuçları, günlük hayatta yaşadığınız zorluğu saf ses testinden daha doğrudan yansıtabilir. İki kişinin odyogramı birbirine benzer olduğu hâlde, konuşmayı anlama skorları farklı çıkabilir. Bu fark, özellikle iç kulak ya da işitme siniri kaynaklı kayıplarda görülebilir. Sonuçlar üç konuda yol gösterir:

• "Duyuyorum ama anlamıyorum" şikâyeti. Sesleri duyduğu hâlde kelimeleri karıştıran kişilerde SDS, bu şikâyetin ölçülebilir karşılığını verir. Şikâyet sık görülür ve çoğu zaman yüksek frekans kaybıyla ilişkilidir. Bu konuyu yüksek frekanslı işitme kaybı yazısında ayrıca ele aldık.
• İşitme cihazından beklenti. Cihaz sesleri duyulabilir hâle getirir. Konuşmayı ayırt etme skoru ise cihazla konuşmayı ne kadar anlayabileceğinize dair gerçekçi bir fikir verir. Skor düşükse, cihazın faydası sınırlı kalabilir ve bu durum önceden açıkça konuşulmalıdır. Kimse bu testle kesin bir sonuç vaat edemez.
• Cihaz ayarının planlanması. Hangi kulağın daha iyi anladığı, hangi ses düzeyinde konuşmanın daha net anlaşıldığı gibi bilgiler, ayarların planlanmasında dikkate alınır. Cihaz takıldıktan sonra benzer testler tekrarlanarak ilerleme izlenebilir.

İki kulak arasında belirgin fark ya da beklenmedik ölçüde düşük bir skor varsa, odyolog sizi kulak burun boğaz hekimine yönlendirebilir.

Gürültüde konuşma testleri

Sessiz odada yapılan kelime testi, kalabalık bir ortamı tam olarak yansıtmaz. Bu yüzden bazı değerlendirmelerde konuşma, arka planda gürültü ya da başka konuşmalar varken dinletilir. Bu tür testler, restoranda, toplantıda ya da aile sofrasında yaşanan zorluğu daha iyi anlamaya yardımcı olur ¹. Hangi testin kullanılacağı kişinin şikâyetine ve değerlendirmenin amacına göre seçilir. Kalabalıkta konuşmaları kaçırmanın nedenleri için kalabalık ortamda konuşmaları kaçırmak ne anlama gelir yazısına göz atabilirsiniz.

Sık yanılgılar

• "Odyogramım iyi, demek ki anlamada da sorun yok." Saf ses sonuçları normal ya da hafif kayıp gösterse de kişi, özellikle gürültüde konuşmayı anlamakta zorlanabilir.
• "Skorum düşük, işitme cihazı işe yaramaz." Düşük skor beklentiyi etkiler, ama tek başına karar verdirmez. Karar, tüm sonuçlar ve kişinin ihtiyacı birlikte değerlendirilerek verilir.
• "Kelimeleri tahmin edersem daha iyi sonuç alırım." Test tahmin etmenizi bekler. Emin olmasanız da duyduğunuza en yakın kelimeyi söylemeniz, sonucun gerçeği yansıtmasını sağlar.
• "Konuşma testi sadece yaşlılar için." Konuşmayı anlama zorluğu her yaşta görülebilir; test yaşa uygun yöntemlerle çocuklarda da yapılabilir.

Konuşma odyometrisi kimler için uygundur?

Konuşma odyometrisi, konuşmayı anlamakta zorlandığını fark eden hemen herkes için anlamlıdır. Özellikle şu durumlarda istenir:

• Sesleri duyduğu hâlde kelimeleri karıştıranlar, "duyuyorum ama anlamıyorum" diyenler
• Kalabalık ve gürültülü ortamlarda sohbeti takip edemeyenler
• İşitme cihazı kullanmayı düşünenler ya da cihazından beklediği faydayı alamayanlar
• İki kulağı arasında fark hissedenler
• Saf ses testi sonucu ile yaşadığı günlük zorluk birbirini tutmayanlar

Hangi testin ne zaman yapıldığına dair genel çerçeve için odyometri türleri yazısına bakabilirsiniz.

Önemli: Tek kulakta ani başlayan işitme kaybı acil bir durumdur; beklemeden bir kulak burun boğaz hekimine ya da acil servise başvurun. Kulakta ağrı, akıntı, kanama ya da baş dönmesi eşlik ediyorsa önce hekim muayenesi gerekir.

Randevu ve bilgi

Konuşma odyometrisi, Avcılar'daki merkezde ve Bursa Osmangazi şubesinde randevu ile yapılan değerlendirmenin bir parçası olarak uygulanabilir. Sonuçlar size ayrıntılı biçimde anlatılır ve bir sonraki adım birlikte planlanır. Randevu için randevu sayfasını kullanabilir, sorularınız için iletişim sayfasından ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.