Saf Ses Odyometrisi Nedir, Neyi Ölçer ve Neyi Ölçmez?

Saf ses odyometrisi, her kulağın farklı perdelerdeki en hafif sesleri ne kadar duyabildiğini ölçen temel işitme testidir. Kulaklıkla tek tek verilen "bip" seslerine tepki verirsiniz; sonuç, odyogram adı verilen bir grafiğe işlenir. Bu grafik, işitme kaybı olup olmadığını, derecesini ve hangi frekanslarda yoğunlaştığını gösterir.

Saf ses odyometrisi tam olarak neyi ölçer?

Saf ses odyometrisi, işitme eşiğinizi ölçer. İşitme eşiği, belirli bir frekanstaki sesi verilen denemelerin çoğunda duyabildiğiniz en düşük ses şiddetidir. Test "saf ses" adını, tek bir frekanstan oluşan yalın tonlar kullandığı için alır; konuşma ya da müzik gibi karmaşık sesler kullanılmaz. Her kulak ayrı ayrı test edilir ve genellikle 250 Hz ile 8000 Hz arasındaki frekanslara bakılır ¹. Bu aralık, konuşmayı anlamak için gereken seslerin büyük bölümünü kapsar. Sonuçlar desibel işitme düzeyi (dB HL) cinsinden kaydedilir. dB HL'de 0 değeri, genç ve işitmesi normal yetişkinlerin ortalama olarak duyabildiği en hafif sesi temsil eder. Bu nedenle bir frekansta eşiğinizin 40 dB HL çıkması, o perdedeki sesi duyabilmeniz için ortalamadan belirgin biçimde daha yüksek bir şiddet gerektiği anlamına gelir. Değer büyüdükçe işitme zayıflamış demektir.

Frekans ve dB HL ne anlatır?

• Frekans (Hz): Sesin perdesidir. 250 Hz kalın bir ses, 8000 Hz ince bir sestir.
• Şiddet (dB HL): Sesin yüksekliğidir. Odyogramda yukarıdan aşağı doğru artar.
• Eşik: Her frekans için duyabildiğiniz en hafif şiddettir. Grafikteki her işaret bir eşiği gösterir.

"S", "f" ve "ş" gibi ünsüzler çoğunlukla yüksek frekanslarda yer alır. Bu yüzden yüksek frekanslarda kaybı olan biri sesi duyduğu halde kelimeleri karıştırabilir. Ayrıntısı için yüksek frekanslı işitme kaybı yazısına bakabilirsiniz.

Hava yolu ve kemik yolu iletimi arasındaki fark nedir?

Saf ses odyometrisi iki yoldan yapılır ve bu iki ölçümün karşılaştırılması, kaybın nereden kaynaklandığı hakkında ipucu verir. Hava yolu testinde ses kulaklıkla verilir; dış kulak yolundan, kulak zarından ve orta kulaktan geçerek iç kulağa ulaşır. Yani hava yolu sonucu, işitme sisteminin tamamını birlikte ölçer. Kemik yolu testinde ise kulak arkasındaki kemiğe yerleştirilen küçük bir titreşim vericisi kullanılır. Titreşim kafatası kemikleri üzerinden doğrudan iç kulağa iletilir; dış ve orta kulak büyük ölçüde devre dışı kalır. İki sonuç birbirine yakın ve ikisi de düşükse sorun çoğunlukla iç kulakta ya da işitme sinirindedir. Kemik yolu normal, hava yolu düşükse ses iç kulağa ulaşmadan engelleniyor olabilir; bu fark "hava-kemik aralığı" olarak adlandırılır. Kulak kiri tıkacı, orta kulakta sıvı ya da kulak zarı sorunları bu tabloya yol açabilir. Hangi durumun söz konusu olduğunu tek başına odyogram değil, muayene ve diğer testlerle birlikte yapılan değerlendirme belirler.

Test nasıl yapılır?

Test öncesinde kulak yolu otoskopla kontrol edilir; yoğun kulak kiri sonucu etkileyebileceği için bu adım atlanmaz. Konuyla ilgili kulak kiri tıkacı işitme testini etkiler mi yazısı ayrıntı veriyor.

1. Hazırlık. Sessiz bir ortamda kulaklık takılır. Genellikle daha iyi duyduğunuzu düşündüğünüz kulakla başlanır.
2. Sinyaller. Farklı frekanslarda kısa tonlar verilir. Şiddet, duyduğunuz noktadan aşağı indirilip yeniden artırılarak eşik aranır.
3. Tepki. Sesi her duyduğunuzda düğmeye basar, elinizi kaldırır ya da "evet" dersiniz ¹. Ses çok hafif olduğunda emin olamamanız normaldir; tahmin yürütmeden, duyduğunuzu düşündüğünüzde tepki verin.
4. Kemik yolu. Kulaklık çıkarılır, titreşim vericisi kulak arkasına yerleştirilir ve benzer ölçüm tekrarlanır.
5. Maskeleme. İki kulak arasında belirgin fark varsa, test edilmeyen kulağa hışırtı benzeri bir gürültü verilir. Amaç, güçlü sesin diğer kulak tarafından duyulup sonucu yanıltmasını önlemektir. Bu sırada gürültüyü görmezden gelip yalnız "bip" seslerine tepki vermeniz istenir.

Ne kadar sürer?

Saf ses odyometrisi çoğu kişide kısa bir testtir; hava ve kemik yolu birlikte genellikle 15-30 dakika içinde tamamlanır. Maskeleme gerekiyorsa, tepkiler tutarsızsa ya da başka testler de yapılıyorsa süre uzayabilir. Sonuçların anlatılması ve sorularınız için ayrıca zaman ayırmanız iyi olur.

Odyogramda sonuçlar nasıl görünür?

Odyogramda yatay eksende frekans (soldan sağa kalından inceye), dikey eksende şiddet (yukarıdan aşağıya hafiften yükseğe) yer alır. Sağ kulağın hava yolu eşikleri genellikle kırmızı "O", sol kulağınkiler mavi "X" ile gösterilir. İşaretlerin grafiğin üst kısmında olması iyi işitmeyi, aşağı indikçe artan işitme kaybını gösterir. Eşiklerin hangi aralıkta olduğuna göre işitme kaybının derecesi adlandırılır. Burada bilmeniz gereken önemli bir nokta var: tek bir evrensel sınıflama yoktur. ASHA'nın halk bilgilendirme kaynağında yer alan yaygın sınıflamada normal sınır 15 dB HL olarak verilir, ancak bazı odyologların 20 ya da 25 dB HL'yi sınır aldığı açıkça belirtilir ². Dünya Sağlık Örgütü ise her iki kulakta 20 dB ya da daha iyi eşikleri normal işitme kabul eder ³. Bu yüzden aynı sonuç farklı raporlarda "normal" ya da "hafif kayıp" diye yazılabilir.

Tablo bir fikir verir, ama raporunuzu yorumlarken hangi sınıflamanın kullanıldığını sormak daha doğrudur. Grafiği adım adım okumak isterseniz odyogram nasıl okunur rehberine göz atın.

Saf ses odyometrisi neyi ölçmez?

Saf ses odyometrisi yalnızca sesleri ne kadar hafifken duyabildiğinizi gösterir; duyduğunuz konuşmayı ne kadar iyi anladığınızı ölçmez. İki kişinin odyogramı birbirine çok benzeyebilir, ama biri kalabalık ortamda konuşmaları rahatça takip ederken diğeri kelimeleri karıştırabilir. Konuşmayı anlama becerisi, kelime listeleriyle yapılan konuşma odyometrisi ile değerlendirilir. Benzer şekilde orta kulak basıncı ve kulak zarının hareketliliği de saf ses testinde doğrudan görünmez. Hava-kemik aralığı orta kulakta bir sorun olabileceğini düşündürür, ancak orta kulağın durumu timpanometri ile ayrıca incelenir. Saf ses odyometrisi tek başına bir hastalık tanısı da koymaz; kaybın nedenini belirlemek hekim muayenesini ve gerekirse ek tetkikleri gerektirir. Hangi testin ne zaman kullanıldığını topluca görmek için odyometri rehberi ve işitme testleri sayfası iyi bir başlangıçtır.

Saf ses odyometrisi hakkında sık yanılgılar

• "Testi geçmek ya da kalmak diye bir şey var." Yoktur. Amaç eşiklerinizi doğru bulmaktır; her sese yetişmeye çalışmak yerine gerçekten duyduğunuzda tepki vermeniz sonucu doğrulaştırır.
• "Sesleri duyuyorum, o halde işitmem normal." Yüksek frekanslardaki hafif kayıplar günlük hayatta fark edilmeyebilir ve yalnızca ölçümle ortaya çıkabilir.
• "Telefon uygulaması aynı işi görür." Uygulamalar fikir verebilir, ancak kalibre edilmemiş kulaklık ve gürültülü ortam nedeniyle eşik değerleri güvenilir değildir.
• "Test acı verir." Saf ses odyometrisi ağrısız bir testtir; yalnızca dinlemeniz ve tepki vermeniz beklenir.
• "Bir kez yaptırmak yeter." İşitme zamanla değişebilir. Takip gerekip gerekmediğine ilk sonuçlara göre karar verilir.

Kimler saf ses odyometrisi yaptırmalı?

Saf ses odyometrisi, işitmesinden şüphelenen hemen her yetişkin ve test talimatlarını izleyebilen çocuklar için ilk basamak testlerden biridir.

• Televizyonun sesini sık sık açan ya da konuşmaları tekrar ettiren kişiler
• Kulak çınlaması yaşayanlar
• Gürültülü ortamda çalışanlar ya da uzun süre yüksek sese maruz kalanlar
• İşitme cihazı kullanan ve düzenli kontrol gereken kişiler
• Yakınları işitme azalmasını fark eden yetişkinler

Küçük çocuklarda ve talimatlara uyamayan kişilerde ise yaşa uygun farklı test yöntemleri tercih edilir.

Ne zaman önce hekime gitmelisiniz? Bir kulakta ya da iki kulakta aniden gelişen işitme kaybı acil bir durumdur ve vakit kaybetmeden bir kulak burun boğaz hekimine başvurmayı gerektirir. Kulakta ağrı, akıntı, kanama, tek taraflı hızla artan kayıp ya da işitme kaybına eşlik eden baş dönmesi varsa da önce hekim muayenesi yapılmalıdır.

Randevu ve bilgi

Saf ses odyometrisi için Avcılar merkezinde ve Bursa Osmangazi şubesinde randevu ile değerlendirme yapılır. Uygun gün ve saat için randevu sayfasını kullanabilir, adres ve ulaşım bilgisine iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Kısa bir soru için WhatsApp üzerinden de yazabilirsiniz.