Yüksek Frekanslı İşitme Kaybı Nedir, Neden Geç Fark Edilir?

Yüksek frekanslı işitme kaybı, tiz seslerde, yani genellikle 2000 Hz ve üzerindeki frekanslarda işitme eşiğinin yükselmesidir. Kişi kalın sesleri ve sesli harfleri rahat duyar, ancak s, ş, f, t gibi ünsüzleri kaçırır. Bu yüzden yüksek frekanslı işitme kaybı çoğu zaman "duyuyorum ama anlamıyorum" şikâyetiyle kendini gösterir ve yıllarca fark edilmeden ilerleyebilir.

Yüksek frekanslı işitme kaybı nedir?

Yüksek frekanslı işitme kaybı, iç kulağın tiz sesleri algılayan bölümünün işlevinin azalmasıyla ortaya çıkan ve odyogramda sağ tarafta, yani yüksek frekanslarda eşiklerin düştüğü bir işitme kaybı biçimidir. Saf ses odyometrisi tipik olarak 250 ile 8000 Hz arasında ölçüm yapar. Bu aralığın düşük tarafı kalın sesleri, yüksek tarafı ince ve tiz sesleri temsil eder. Yüksek frekanslı kayıpta düşük frekanslardaki eşikler normal ya da normale yakın kalırken 2000, 4000 ve 8000 Hz gibi noktalarda kişinin sesi duyabilmesi için daha yüksek şiddet gerekir. Normal işitme eşiği çoğu sınıflamada 0-20 dB HL, bazılarında 0-25 dB HL olarak verilir; bu yüzden aynı sonuç farklı kaynaklarda "sınırda" ya da "hafif kayıp" diye adlandırılabilir. Kaybın derecesi ve hangi frekanslardan başladığı kişiden kişiye değişir. Genellikle iki kulakta benzer biçimde görülür, ama tek kulakta da olabilir.

Kayıp türlerinin genel sınıflaması için işitme kaybı türleri sayfasına bakabilirsiniz.

Neden geç fark edilir?

Yüksek frekanslı işitme kaybı geç fark edilir, çünkü konuşmanın gücünü taşıyan sesli harfler düşük ve orta frekanslardadır ve bunlar hâlâ duyulur. Kişi konuşmanın varlığını duyar, sesin yüksekliği yeterli gelir, ama kelimeleri birbirinden ayıran ünsüzler kaybolur. "Sabah", "saat" ve "fal" gibi kelimelerdeki s, ş, f, t, k, h sesleri zayıf ve tiz seslerdir; bunlar kaçınca cümle bulanık gelir. Beyin boşlukları bağlamdan tamamlamaya çalışır, bu da sessiz ortamda çoğu zaman işe yarar. Sorun gürültüde, uzaktan konuşmada ve yüzün görünmediği durumlarda ortaya çıkar. Değişim yavaş olduğu için kişi alışır; çoğu zaman önce çevresindekiler fark eder. Dünya Sağlık Örgütü, gürültüye bağlı kaybın çoğunlukla yavaş ilerlediğini, başta zil ya da kuş sesi gibi tiz sesleri duymakta zorluk olarak başlayabildiğini ve uzun süre fark edilmeyebildiğini belirtir ¹.

Sık duyulan işaretler şunlardır:

• "Duyuyorum ama ne dediğini anlamıyorum" hissi
• Kalabalık ortamda, restoranda ya da toplantıda konuşmayı takip edememe
• Kadın ve çocuk seslerini, kalın erkek seslerine göre daha zor anlama
• Televizyonu çevrenizdekilerden daha yüksek sesle dinleme
• Sık sık "efendim?" diye sorma, insanların "mırıldandığını" düşünme
• Kapı zili, kuş cıvıltısı ya da cihaz uyarı sesleri gibi ince sesleri kaçırma

Kalabalıkta zorlanmanın başka nedenleri de olabilir; bu konuyu kalabalık ortamda konuşmaları kaçırmak ne anlama gelir yazısında ayrıca anlattık.

Yüksek frekanslı işitme kaybının yaygın nedenleri nelerdir?

Yüksek frekanslı işitme kaybının en yaygın iki nedeni yaşa bağlı değişim ve gürültüye maruz kalmaktır. İç kulakta sesi sinyale çeviren duyu hücreleri (tüy hücreleri) zarar gördüğünde yenilenmez ². Tiz sesleri işleyen hücreler bu etkilere genellikle daha duyarlıdır, bu nedenle kayıp çoğunlukla yüksek frekanslardan başlar.

• Yaşa bağlı değişim (presbiakuzi): Yaş ilerledikçe yavaş yavaş gelişir ve tipik olarak iki kulağı birlikte etkiler ³. Ayrıntılar için yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi) yazısına bakabilirsiniz.
• Gürültüye maruz kalma: Uzun süreli ya da tekrarlanan yüksek ses (iş yeri gürültüsü, yüksek sesle kulaklık kullanımı, konser) ve tek seferlik çok şiddetli ani sesler (patlama, silah sesi) kayba yol açabilir. NIDCD, 85 dBA ve üzerindeki seslere uzun ya da tekrarlı maruziyetin işitme kaybına neden olabileceğini belirtir ².
• Bazı ilaçlar: Bazı kemoterapi ilaçları gibi iç kulağa zarar verebilen (ototoksik) ilaçlar işitmeyi etkileyebilir ³. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın; endişeniz varsa hekiminizle konuşun.
• Diğer nedenler: Aile öyküsü, bazı kronik hastalıklar ve geçirilmiş kulak hastalıkları da rol oynayabilir. Nedeni belirlemek hekim değerlendirmesi gerektirir.

Odyogramda nasıl görünür?

Yüksek frekanslı işitme kaybı odyogramda soldan sağa doğru aşağı inen, eğimli bir çizgi olarak görünür. Odyogramın yatay ekseni frekansı (soldan sağa kalından inceye), dikey ekseni işitme eşiğini (yukarıdan aşağıya hafiften ağıra) gösterir. Düşük frekanslarda çizgi normal bölgede dururken yüksek frekanslara doğru aşağı kayar. Bu görünüm halk arasında "kayak pisti" eğrisi diye de anılır ve yaşa bağlı kayıpta sık görülür. Gürültüye bağlı kayıpta ise genellikle 3000-6000 Hz arasında, çoğunlukla 4000 Hz civarında belirgin bir çukur (çentik) görülür ve 8000 Hz'de eşik kısmen yeniden iyileşebilir. Bu çentik tek başına tanı koydurmaz; öykü ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir. İki eğri tipi aynı kişide bir arada da bulunabilir. Kendi odyogramınızı yorumlarken bu iki temel görünümü akılda tutmak işinizi kolaylaştırır.

Günlük hayatta hangi sesler etkilenir?

Aşağıdaki tablo, günlük seslerin yaklaşık olarak hangi frekans bölgesinde yer aldığını gösterir. Değerler kişiye, konuşana ve ortama göre değişir; kesin sınırlar değil, genel bir fikir vermek içindir.

Tablo şunu açıklar: Ses yeterince yüksek gelir, ama anlamı taşıyan ince sesler eksik kalır.

Ne yapılmalı?

Yüksek frekanslı işitme kaybından şüpheleniyorsanız ilk adım bir işitme testidir. Saf ses odyometrisi hangi frekanslarda ne kadar kayıp olduğunu gösterir; konuşma odyometrisi ise konuşmayı ne ölçüde ayırt edebildiğinizi ölçer. Ayrıntılar için saf ses odyometrisi nedir yazısına bakabilirsiniz. Test sonucu, kaybın derecesini ve izlenmesi mi yoksa bir çözüm mü gerektiğini konuşmak için sağlam bir başlangıç noktasıdır. Kayıp hafifse düzenli aralıklarla kontrol önerilebilir; iletişimi etkiliyorsa işitme cihazı gündeme gelebilir. Tıbbi bir neden düşünülüyorsa KBB hekimine yönlendirme yapılır.

Gürültüden korunma: Var olan hasar geri gelmez, ama ilerlemesini hızlandıran gürültüden kaçınmak mümkündür. Gürültülü işte kulak tıkacı ya da kulaklık tipi koruyucu kullanın, kulaklıkla dinlerken sesi ve süreyi sınırlayın, gürültü kaynağından uzaklaşın ². Pratik öneriler için gürültülü ortamlarda işitme koruması yazısına bakabilirsiniz.

İşitme cihazı bu kayıpta nasıl ayarlanır? Yüksek frekanslı kayıpta cihaz, düşük frekansları az ya da hiç değiştirmeden, kaybın olduğu tiz frekanslara daha fazla kazanç verecek biçimde programlanır. Düşük frekanslar iyi olduğunda kulak kanalını tamamen kapatmayan açık uçlu yerleşimler sık tercih edilir; bu, kişinin kendi sesini tok duyma hissini azaltabilir. Bazı cihazlarda tiz sesleri daha iyi duyulan bir bölgeye taşıyan frekans düşürme özellikleri bulunur. Ayar tek seferde bitmez; birkaç kontrol görüşmesiyle kişinin günlük deneyimine göre ince ayar yapılır. Cihazın ne kadar fayda sağlayacağı kaybın derecesine, konuşmayı ayırt etme becerisine ve kullanım düzenine bağlıdır; her kişide aynı sonuç beklenmemelidir.

Ani kayıpta beklemeyin

Bir ya da iki kulakta işitmenin saatler ya da birkaç gün içinde belirgin biçimde azalması acil bir durumdur ve vakit kaybetmeden bir hekime, tercihen KBB hekimine ya da acil servise başvurmayı gerektirir. Kulakta ağrı, akıntı, baş dönmesi ya da tek taraflı ani çınlama da hekim değerlendirmesi gerektirir. Bu durumlarda işitme testini beklemek yerine önce hekime gidin. Ani kayıpta erken başvuru, hekimin seçeneklerini değerlendirmesi için önemlidir.

Sık yanılgılar

• "Duyuyorum, o hâlde işitmem normal." Yüksek frekanslı kayıpta ses duyulur ama netlik azalır. Duymak ile anlamak aynı şey değildir.
• "Sadece yaşlılarda olur." Yaşla sıklaşır, ama gürültüye maruz kalan gençlerde de görülebilir.
• "Karşımdakiler net konuşmuyor." Herkesin aynı anda mırıldanmaya başlaması olası değildir; bu his çoğu zaman bir test için iyi bir nedendir.
• "Telefon uygulamasındaki test yeterli." Uygulamalar fikir verebilir, ama kalibre edilmedikleri için tanı yerine geçmez.
• "Cihaz her şeyi eskisi gibi yapar." Cihaz tiz sesleri duyulur hâle getirmeye yardım eder; alışma süreci ve düzenli ayar gerektirir.

Randevu ve bilgi

Tiz sesleri kaçırdığınızı ya da kalabalıkta konuşmaları takip etmekte zorlandığınızı düşünüyorsanız işitmenizi ölçtürmek iyi bir başlangıçtır. Odyolog Neşe Sabancılar ile Avcılar merkezinde ve Bursa Osmangazi şubesinde randevu ile işitme değerlendirmesi yapılabilir. Uygun gün ve saat için randevu sayfasını kullanabilir, sorularınız için iletişim sayfasından ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.